blog
Diyabetle ilgili merak ettikleriniz
Tanı yeni konduysa buradan başlayabilirsiniz. Her yazının altında kullanılan kaynaklar ve yazının tarihi duruyor. Burada ne yapmanız gerektiği söylenmez; bir şeyin ne olduğu anlatılır.
Bu kelimeyle yazı yok. Başka bir kelime deneyin.
Buradan başlayın
Hiçbir şey bilmiyorsanız sırayla okuyun. Her yazının sonunda sıradaki var.
- Diyabet nedir, vücutta ne olur?Diyabet, kandaki glukozun hücrelere girip yakıt olmasını sağlayan düzenin bozulmasıdır.
- İnsülin nedir ve ne işe yarar?İnsülin, pankreasın ürettiği bir hormondur ve kandaki glukozun hücrelere girmesini sağlar.
- Tip 1 ile tip 2 diyabet arasındaki fark nedir?Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi insülin üreten hücreleri yok eder; tip 2 diyabette insülin vardır ama işini göremez.
- Diyabet hangi tahlillerle teşhis edilir?Diyabet teşhisi tek bir ölçümle değil, laboratuvarda tanımlı dört tahlilden biriyle konur.
- Açlık ve tokluk şekeri neyi ölçer?Açlık şekeri, ortada hiçbir öğün yokken vücudun kendi başına tuttuğu düzeyi ölçer.
- HbA1c nedir, neden üç aylık deniyor?HbA1c, kanınızdaki hemoglobinin ne kadarına glukozun yapıştığını gösteren bir orandır.
- Kan şekeri evde nasıl ölçülür?Evde ölçüm şu sırayla yürür: sabunla yıkanmış el, parmağın yan tarafından tek delme, çıkan ilk damla ve şerit.
- Hangi yiyecekler kan şekerini yükseltir?Kan şekerini asıl yükselten besin öğesi karbonhidrat; karbonhidrat da yalnız tatlı şeylerde değil, beş ayrı yiyecek grubunda bulunur.
- Ne yediğim mi önemli, ne kadar yediğim mi?İkisi rakip değil: miktar yükselişin büyüklüğünü belirler, tür ise hızını ve süresini.
- Şeker hastalığı ilaçları kaç gruba ayrılır?Şeker hastalığında kullanılan ilaçlar adlarına göre değil, vücutta dokundukları yere göre gruplanır.
- Şeker düşmesi nasıl anlaşılır?Şeker düşmesi iki dalga hâlinde gelir: önce adrenalinin çaldığı alarm, sonra beynin yakıtsız kalması.
- Kan şekeri defteri tutmak ne işe yarar?Takip defteri tek bir ölçümü değil, o ölçümün hangi koşulda çıktığını saklar; asıl işe yarayan da bu bağlamdır.
Tüm sorular
Blogdaki bütün başlıklar tek sayfada.
Diyabet nedir?
17 yazıDiyabet nedir →
- Diyabet ömrü kısaltır mı?Diyabetin ömre ne yaptığı sorusunun cevabı tek bir sayı değil, bir bağıntı: tanının hangi yaşta konduğu ve hangi ölçülerin hedef aralıkta tutulduğu.
- Diyabet nedir, vücutta ne olur?Diyabet, kandaki glukozun hücrelere girip yakıt olmasını sağlayan düzenin bozulmasıdır.
- İnsülin nedir ve ne işe yarar?İnsülin, pankreasın ürettiği bir hormondur ve kandaki glukozun hücrelere girmesini sağlar.
- Diyabet kalıtsal mı, ailede varsa risk artar mı?Diyabet, göz rengi gibi doğrudan geçen bir özellik değil; kalıtımla aktarılan şey hastalığın kendisi değil, ona yatkınlıktır.
- Diyabet geçer mi, kalıcı bir hastalık mı?Şeker değerlerinin ilaç olmadan hedef aralığa dönmesi tip 2 diyabette mümkün; kılavuzlar bu duruma remisyon diyor.
Diyabetin tipleri →
- Tip 1 ile tip 2 diyabet arasındaki fark nedir?Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi insülin üreten hücreleri yok eder; tip 2 diyabette insülin vardır ama işini göremez.
- Tip 1 diyabet nedir, neden ortaya çıkar?Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücreleri yanlışlıkla hedef almasıyla ortaya çıkar.
- Tip 2 diyabet nedir, nasıl gelişir?Tip 2 diyabette iki şey aynı anda yürür: hücreler insüline eskisi gibi yanıt vermez, pankreas da açığı bir süre sonra kapatamaz.
- Prediyabet nedir, gizli şeker ne demek?Gizli şeker, tıp dilinde prediyabet denen durumun günlük adı: kan şekeri normalin üstünde, diyabet tanısının başladığı sınırın altında.
- İnsülin direnci nedir, diyabet mi demektir?İnsülin direnci, hücre kapısını açan insülin sinyalinin eskisi kadar karşılık görmemesi durumu.
- Gebelik diyabeti nedir, doğumdan sonra geçer mi?Gebelik diyabeti, kan şekerinin ilk kez hamilelik sırasında yükselmesi demektir ve çoğu kadında doğumdan sonra geriler.
Belirtiler ve tanı →
- Konulan diyabet tanısı değişebilir mi?Diyabet tanısıyla birlikte konan ad, hastalığın kendisi kadar kesin ve kalıcı sanılıyor.
- Diyabet şikâyet çıkmadan nasıl yakalanır?Diyabet, şikâyet üretmeyen uzun bir dönemden geçer ve o dönemde tabloyu görünür kılan tek şey bir ölçüm olur.
- Diyabet hangi tahlillerle teşhis edilir?Diyabet teşhisi tek bir ölçümle değil, laboratuvarda tanımlı dört tahlilden biriyle konur.
- Diyabetin ilk belirtileri nelerdir?Diyabetin ilk belirtileri gece uykusunu bölen tuvalet ihtiyacı, dinmeyen susuzluk ve nedeni bulunamayan yorgunluk olarak görünür.
- Diyabet neden çok susatır ve zayıflatır?Diyabette şekerin bir bölümü kanda birikir, böbrekten idrara geçer ve giderken suyu da sürükler.
- Diyabet şüphesinde hangi bölüme, hangi doktora gidilir?Diyabet şüphesinde ilk kapı bir yan dal değil, genel bir hekimdir; tanı testini o ister, sonucu o yorumlar.
Ölçüm ve sayılar
12 yazıLaboratuvar testleri →
- Tahlil sonuç kâğıdı nasıl okunur?Bir tahlil kâğıdında sonucun kendisi kadar yanındaki sütunlar da bilgi taşır: birim, referans aralığı ve bandın dışına düşen satırı gösteren işaret.
- Açlık ve tokluk şekeri neyi ölçer?Açlık şekeri, ortada hiçbir öğün yokken vücudun kendi başına tuttuğu düzeyi ölçer.
- Şeker yükleme testi (OGTT) nedir?Şeker yükleme testi, ölçülü bir glukoz çözeltisi içirildikten sonra kandaki şekerin belirli bir sürenin sonunda nereye indiğini ölçer.
- Tahlil öncesi açlık ne demek?Tahlilde açlık, hiçbir şey yememek değil kalori almamak anlamına gelir; sade su bu kuralın dışındadır.
- İdrarda şeker ne anlama gelir?İdrarda şeker görülmesi, kandaki glukozun böbreğin geri emme kapasitesini aştığı anlamına gelir.
HbA1c ve ortalamalar →
- Kan şekeri birimleri arasında çevrim nasıl yapılır?Birimi yazılmamış bir kan şekeri sayısı eksik bilgidir, çünkü iki ölçek arasındaki fark kat kat büyüklüktedir.
- HbA1c nedir, neden üç aylık deniyor?HbA1c, kanınızdaki hemoglobinin ne kadarına glukozun yapıştığını gösteren bir orandır.
- HbA1c neden üç ayda bir bakılır?HbA1c’nin üç aylık aralığı takvimden değil biyolojiden geliyor: alyuvarlar sürekli yenilenir ve ömürleri birkaç ayı bulur.
Evde ölçüm ve cihazlar →
- Kan şekeri evde nasıl ölçülür?Evde ölçüm şu sırayla yürür: sabunla yıkanmış el, parmağın yan tarafından tek delme, çıkan ilk damla ve şerit.
- Ölçüm sıklığı kişiden kişiye neden değişir?Ölçüm sıklığını belirleyen şey teşhisin adı değil, uygulanan tedavinin günlük şekeri ne kadar oynattığıdır.
- Aynı parmaktan neden iki farklı sonuç çıkar?Arka arkaya yapılan iki ölçümün farklı sonuçlar vermesi, cihazın bozulduğunu değil ölçmenin kendi doğal genişliğini gösterir.
- Sürekli şeker ölçümü (CGM) nedir?Sürekli şeker ölçümü, deri altındaki sıvının glukozunu izleyen küçük bir sensör sistemidir.
Beslenme
18 yazıYiyecek ve içecek →
- Karbonhidrat nedir, kaç türü vardır?Karbonhidrat, yiyeceklerin içindeki üç ana besin öğesinden biridir ve vücuda enerji taşır.
- Lif kan şekerini nasıl etkiler?Lif, sindirim enzimlerinin parçalayamadığı bir karbonhidrat türüdür ve kana glukoz olarak geçmez.
- Diyabette meyve yenir mi?Meyve diyabette yasaklı bir besin değildir; içindeki şeker lif, su ve hacimle birlikte gelir.
- Tatlandırıcılar zararlı mı?Tatlandırıcıların tamamı aynı şey değil; iki ayrı aile var ve bedende bıraktıkları iz birbirinden farklı.
- Alkol kan şekerini nasıl etkiler?Alkolün etkisi tek yönlü değil: içeceğin içindeki karbonhidrat önce yukarı iter, alkolün kendisi ise saatler sonra aşağı çeker.
- Hangi yiyecekler kan şekerini yükseltir?Kan şekerini asıl yükselten besin öğesi karbonhidrat; karbonhidrat da yalnız tatlı şeylerde değil, beş ayrı yiyecek grubunda bulunur.
Porsiyon ve etiket →
- Glisemik indeks nedir, işe yarar mı?Glisemik indeks, karbonhidrat taşıyan bir yiyeceğin yeme sonrası yükselişi ne kadar hızlı oluşturduğunu sıralayan bir ölçüdür.
- Porsiyon nedir, nasıl ölçülür?Porsiyon, bir kişinin kendi tabağına koyduğu miktardır, servis ölçüsü ise ambalajın varsaydığı miktar.
- Şeker içermez ne anlama gelir?«Şeker içermez» ibaresi, ürünün belirli bir eşiğin altında şeker taşıdığını gösteren tanımlı bir etiket iddiasıdır.
- Besin değeri etiketi nasıl okunurBesin değeri etiketini okumak bir sıra işidir ve o sıra en üstten başlar, yani servis ölçüsünden.
- Karbonhidrat sayımı nedir?Karbonhidrat sayımı, bir öğünde ne kadar karbonhidrat olduğunu tahmin edebilme becerisidir.
- Ne yediğim mi önemli, ne kadar yediğim mi?İkisi rakip değil: miktar yükselişin büyüklüğünü belirler, tür ise hızını ve süresini.
Öğün düzeni →
- Dışarıda yerken ne değişir?Dışarıda yerken değişen şey yemeğin kendisi değil, onun hakkında bilinenlerin azalması.
- Hangi içecekler kan şekerini yükseltir?Karbonhidrat taşıyan içecekler yükselişi en hızlı yapan gruptur; sebebi içerikleri kadar halleridir.
- Sabah şekeri neden daha inatçı?Sabahki sayının gece boyunca karaciğerle bazal insülin arasındaki dengeden çıktığı biliniyor.
- Yemek sırası kan şekerini değiştirir mi?Protein ve yağın mideyi yavaşlattığı uzun süredir bilinen bir şey; buradaki soru bundan daha dar.
- Öğün atlamak kan şekerini nasıl etkiler?Bir öğünü atlamak kan şekerini her zaman aşağı çekmez; karaciğer devreye girer ve deposundaki glukozu kana verir.
- Ara öğün şart mı?Ara öğün herkes için zorunlu değil; gerekip gerekmediğini kullanılan tedavi belirliyor.
İlaçlar ve insülin
15 yazıİlaçlar ne yapar →
- Tedavi neden zamanla değişir?Yıllar geçtikçe aynı tedavi eskisi kadar iş görmez ve ilaç listesine yeni bir ad eklenir.
- Diyabet ilaçlarının yan etkileri nelerdir?Diyabet ilaçlarının yan etkileri ortak bir listeye sığmaz; her ilaç ailesi kendine ait bir iz bırakır.
- Haplar yetmezse ne olur?Haplar bir gün beklenen işi görmeyi bırakırsa bu, kişinin bir yerde hata yaptığı anlamına gelmez.
- Metformin ne işe yarar?Metformin, tip 2 diyabette en sık kullanılan ağızdan ilaç ve asıl işi pankreası zorlamak değil.
- Şeker hastalığı ilaçları kaç gruba ayrılır?Şeker hastalığında kullanılan ilaçlar adlarına göre değil, vücutta dokundukları yere göre gruplanır.
İnsülin tedavisi →
- İnsüline başlamak başarısızlık mı?İnsüline geçme önerisi çoğu kişide bir başarısızlık duygusu uyandırır ve bu duygu kararı aylarca geciktirir.
- İnsülin çeşitleri nelerdir?İnsülin çeşitlerini birbirinden ayıran şey, etkinin bedende zaman içinde çizdiği eğrinin biçimi.
- İnsülin neden hap olarak alınmıyor?İnsülin bir protein ve sindirim sistemi tam da proteinleri parçalamak için çalışan bir düzen.
- İnsülin nasıl saklanır?İnsülin bir protein olduğu için saklama koşulu bir ayrıntı değil, etkinliğin kendisi.
- İnsülin kalemi nedir?Kalem, insülini taşımayı ve ölçmeyi tek gövdede birleştiren bir araç; tarifi bu kadar kısa.
Günlük kullanım →
- İlaç saati kaçırılırsa ne olur?Kaçırılan bir alım her ilaçta aynı anlama gelmez, çünkü etkinin ne kadar sürdüğü ilaçtan ilaca değişir.
- İlaçlar birbirini etkiler mi?Bir ilacın işi, aynı günlerde alınan öteki ilaçlardan ve takviyelerden bağımsız yürümez.
- İğne yeri neden değiştirilir?Aynı bölgeye yıllarca süren enjeksiyon, oraya verilen insülinin kana geçiş hızını sessizce değiştirir.
- Hasta günlerinde ilaçlar ne olur?Ateş, kusma ya da ishalle geçen bir gün kan şekerini iki ayrı yönden birden çeker.
- Diyabet ilaçları kilo aldırır mı?Kan şekerini düşüren ilaçlar tartıda aynı izi bırakmaz; kimi tartıyı hiç oynatmaz, kimi yönü tersine çevirir.
Belirtiler ve acil durumlar
9 yazıŞeker düşmesi →
- Araç kullanırken şeker düşüşü neyi bozar?Direksiyon başındaki iş, beynin en pahalı işlerini aynı anda ve kesintisiz çalıştırır.
- Gece şeker düşmesi nasıl anlaşılır?Uykuda yaşanan şeker düşüşü çoğu kez fark edilmeden geçer, çünkü uyandırması beklenen belirtiler gece boyunca zayıflar.
- Kan şekeri neden düşer?Kan şekeri kendiliğinden düşmez; her düşüş, gelen glukoz ile onu hücreye taşıyan etki arasındaki bir uyumsuzluktan çıkar.
- Şeker düştüğünde ne yapılır?Şeker düştüğünde iki iş sırayla yürür: düşüşü hızla geri çevirmek, sonra gerçekten döndüğünü ölçümle görmek.
- Glukagon nedir, ne zaman gerekir?Glukagon, pankreasın salgıladığı ve insülinin tersini yapan hormondur: karaciğerdeki depoyu uyarır, depo da glukozu kana verir.
- Şeker düşmesi nasıl anlaşılır?Şeker düşmesi iki dalga hâlinde gelir: önce adrenalinin çaldığı alarm, sonra beynin yakıtsız kalması.
Şeker yükselmesi ve acil durumlar →
- Diyabetik ketoasidoz nedir?Diyabetik ketoasidoz, insülin etkisi yağ yıkımını frenleyemeyecek kadar zayıfladığında ketonların birikip kanı asitleştirdiği tablodur.
- Hangi durum beklemez?Diyabette karşılaşılan soruların çoğu bir sonraki randevuya kalır, ama birkaç durum aynı günü ister.
- Keton nedir, ne zaman bakılır?Keton, hücreler glukozu yeterince kullanamadığında karaciğerin yağlardan ürettiği yedek yakıttır.
Uzun vadede ne olur
10 yazıŞeker hangi organlara dokunur →
- Diyabet böbreğe ne yapar?Böbrekler, kanı gece gündüz süzen milyonu aşkın minik filtreden oluşan bir sistemdir.
- Diyabet kalbi neden etkiler?Diyabette akla önce ince damarlar gelir; oysa kalbi besleyen büyük damarlardaki değişim yıllarca sessiz ilerler.
- Şeker hangi organlara dokunur?Yüksek glukoz organlara doğrudan dokunmaz; önce onları besleyen damarların iç yüzeyini yıpratır.
- Diyabet göze ne yapar?Diyabet göze retina üzerinden dokunur: ağ tabakayı besleyen kılcal damarlar önce sızdırır, sonra tıkanır.
Sinirler, yaralar ve ayaklar →
- Nöropati nedir?Nöropati, kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesiyle sinirlerin yıpranması ve iletimin bozulmasıdır.
- Ayaklar neden bu kadar önemli?Ayakların diyabette ayrı bir başlık sayılmasının nedeni uzaklık değil, ağrı alarmının susmasıdır.
- Yaralar neden geç iyileşir?İyileşme tek bir olay değil, sırayla yürüyen bir zincirdir ve yüksek glukoz bu zincirin halkalarını tek tek yavaşlatır.
Kontrol ve korunma →
- Komplikasyonlar önlenebilir mi?Komplikasyonların tamamını sıfırlayan bir yol yok; ama erken dönemde kurulan denge yıllar sonra bile etkisini sürdürüyor.
- Taramalar neden belirti yokken başlar?Küçük damarlardaki hasar sessiz başlar; görme bozulmadan, şikâyet çıkmadan, his azalmadan yol alır.
- Sigara diyabette neyi değiştirir?Sigara damar duvarını doğrudan zedeler ve diyabetin zaten zorladığı yolları bir kat daha daraltır.
Günlük yaşam
9 yazıHareket ve egzersiz →
- Hareket kan şekerini nasıl etkiler?Kasılan kas, kan şekerini insülinden bağımsız bir yolla aşağı çeker; kasılma başladığı anda glukoz hücreye girmeye başlar.
- Hareket şeker düşmesine yol açar mı?Hareketin şeker düşürmesi için ortada insülin ya da pankreasını insülin salmaya zorlayan bir ilaç olması gerekir.
- Gün içinde hareket etmek ne demek?Gün içi hareket, spor sayılmayan her şeyin toplamı: ayakta durmak, ev işi, merdiven, konuşurken volta atmak.
Uyku, stres ve ruh hali →
- Uykusuzluk kan şekerini yükseltir mi?Yükseltir ve bunun için diyabet gerekmiyor: uykusu bir hafta kısaltılan sağlıklı gönüllülerde insülin duyarlılığı ölçülebilir biçimde geriledi.
- Stres kan şekerini yükseltir mi?Aynı yemek, aynı ilaç, aynı saat, buna karşın beklenenden yüksek bir ölçüm: stres böyle bir sonucun gerçek nedenlerinden biridir.
Kilo ve alışkanlıklar →
- Kilo ile şeker hastalığı arasında ne var?Belirleyici olan tartıdaki sayı değil, yağın vücudun neresinde biriktiği; tip 2 diyabette karaciğere ve pankreasa sızan yağ insülinin işini bozar.
- Kilo vermek neden bu kadar zor?Zorluğun büyük kısmı iradenin dışında kalır: kilo vermeye beden iki ayrı koldan direnir.
- Şeker düşüren bitkiler gerçekten işe yarar mı?Şeker düşürdüğü söylenen bitkiler için elde net bir cevap yok, çünkü çalışmalar birbirini tutmuyor.
- Uzun süre aç kalmak diyabette ne yapar?Uzun açlık bedeni yedek yakıta geçirir ve diyabette bu geçişin nereye varacağını kişinin tedavisi belirler.
Takip ve kontrol
4 yazıKayıt tutmak ve okumak →
- Kan şekeri kaydı nasıl okunur?Bir kan şekeri kaydı, satırlar aynı eksende dizildiğinde okunur hâle gelir: kâğıt hangi saatte ne çıktığını gösterir, neden çıktığını göstermez.
- Kan şekeri defteri tutmak ne işe yarar?Takip defteri tek bir ölçümü değil, o ölçümün hangi koşulda çıktığını saklar; asıl işe yarayan da bu bağlamdır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teşhis, tedavi ya da doz önerisi değildir. Tedavinizle ilgili kararları her zaman doktorunuzla birlikte alın.
Kendi kaydınızı tutmaya başlayın
ForMyGluco ölçümlerinizi, ilaçlarınızı ve randevularınızı tek yerde tutar; doktorunuza götürebileceğiniz PDF raporu tek dokunuşla hazırlar.